آشنایی با رشته داروسازی

رشته دکترای عمومی یا حرفه ای داروسازی Doctor of Pharmacy (Pharm.D (. شاخه ای از علوم پزشکی است که به منظور رفع نیازهای خدمات دارویی جامعه در سازمانهای خدماتی، اجرایی، آموزشی و پژوهشی مرتبط با ساخت، تامین، توزیع، تجویز و مصرف دارو تاسیس شده است. سالیانه تعداد زیادی دانشجو وارد این رشته میشوند و همزمان دانش آموختگان فراوانی وارد بازار کار میشوند. از این رو بدیهی است که دانشجویانی که هر ساله وارد دانشگاه میشوند، باید آشنایی کاملی با رشته و فضای آموزشی خود داشته باشند.

1) تاریخچه رشته و پیشرفتهای جدید

با توجه به نیاز بشر به درمان بیماریها و همچنین پیشرفت علم شیمی و بیولوژی و همچنین ارتباط تنگاتنگ علوم مختلف و گشوده شدن عرصه برای ارائه روشهای جدید درمانی بااستفاده از داروهای جدیدتر و موثرتر، رشته داروسازی از ابتدای قرن بیستم به عنوان یک رشته مستقل مطرح گردید، که این امر در ایران با استقلال این رشته از رشته پزشکی و تاسیس دانشکده داروسازی در سال 1313 در دانشگاه تهران محقق گردید. به مرور زمان و با توجه به نیاز کشور به استفاده از خدمات داروسازان و همچنین احساس ضرورت برای تدوین برنامه های تحصیلی این رشته، دانشکده های داروسازی دیگری در تبریز، اصفهان، مشهد، اهواز و سپس دانشکده های داروسازی شهید بهشتی، کرمان، شیراز، ساری، کرمانشاه و اخیرا زابل و زنجان نیز تاسیس گردیدند. برنامه رشته داروسازی به صورت مدون در سال 1361 توسط شورای انقلاب فرهنگی ارائه شد که این برنامه با کمی تغییر در سال 1367 بازنگری گردید و آخرین بازنگری دوره آموزش داروسازی در سال 1384 به تصویب شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی کشور رسیده و جهت اجرا از سال 1385 به دانشکده های داروسازی ابلاغ گردید. در برنامه جدید با توجه به لزوم کسب آموزشها و مهارتهای حرفه ای مرتبط با مراقبتهای دارویی و نیز آشنایی بیشتر دانش آموختگان با نقش و مسوولیت داروسازان در صنایع داروسازی کشور، در یک سال پایانی آموزش داروسازی، دوره های طولانی مدت کارآموزی و کارورزی بالینی و بیمارستانی و نیز کارآموزی و کارورزی صنعت پیش بینی شده است. امروزه افزون بر تاسیس دانشکده های داروسازی، هر دانشکده به لحاظ رشد و تحولات عظیم علمی اقدام به تاسیس مراکز تحقیقاتی و با توجه به نیاز جامعه به خدمات تخصصی تر، اقدام به تاسیس و راه اندازی رشته های تخصصی نموده است.

2) ارزشها و باورها

حفظ سلامت انسان و محیط زندگی وی، از حقوق اصلی وی محسوب میشود. در رشته داروسازی نیز با توجه به کاربردهای تعیین کننده آن در تامین سلامت جامعه در راستای تحقق عدالت اجتماعی، بر مد نظر گرفتن این حق اساسی تاکید میشود. دانشمندان مسلمان و ایرانی در شناخت محیط زندگی و داروها پیشقدم بوده اند و این برنامه بر روح حاکم بر فرهنگ غنی ملی در زمینه های اقلیم شناسی و جنبه های اخلاقی به ویژه اخلاق پزشکی تاکید دارد. از این رو دراین برنامه بر افزودن اطلاعات ، ایجاد نگرشهای لازم، تقویت جنبه پژوهشگری و دستیابی به رازهای آفرینش توجه میشود و تلاش میگردد با به کارگیری شیوه های نو و قدیم تعلیم و تربیت در جهت افزایش قدرت تفکر، استدلال، تصمیم گیری و افزایش توان حرفه ای فراگیرندگان با توجه به نیازهای جامعه و اولویتهای ملی با بهره گیری از فراگیری مداوم گام برداشته شود.

ماموریت اصلی، تربیت دانش آموختگانی است که میتوانند در نظامهای بهداشتی و تامین سلامت، آموزشی، پژوهشی، برنامه ریزی و خدماتی مربوط به داروها انجام وظیفه نمایند. همچنین با استفاده از روشها و تکنیکهای جدید ساخت دارو و ارائه مشاوره، به تشخیص، درمان و پیشگیری از بیماریها کمک میشود. بطور کلی این رشته بر خلاقیت، نوآوری، کارگروهی و اخلاق حرفهای تاکید دارد. با تربیت این نیروها است که میتوان به پیشرفت و تامین سلامت امید بیشتری داشت.

3)چشم انداز

در یک دنیای درحال تغییر، تحول و پیشرفت، دانش آموخته گان داروسازی با همکاری سایر شاغلین و متخصصین گروه پزشکی، نقش موثر و کارآمدی در ارتقای سطح علمی در عرصه آموزش و پژوهش و پاسخگویی به نیازهای در حال تحول خدمات بهداشتی جامعه را خواهند داشت. مطابق استانداردهای بین المللی، دکتر داروساز باید جایگاه واقعی خود را در حلقه درمان و حفظ سلامتی جامعه کسب نماید. از این رو امید است که این رشته بتواند با شناسایی و رفع موانع قانونی- اجرایی موجود، در ده سال آینده جایگاه واقعی خود را از لحاظ رفع نیازهای اجتماعی و ایفای نقش موثر در سطح ملی و حتی بین المللی کسب نماید.

4)اهداف کلی

از دانش آموختگان این رشته انتظار میرود اطلاعات عمومی و کافی در جنبه های مختلف علوم دارویی داشته و نیازهای جامعه را در این ارتباط بر طرف نمایند. اهداف کلی این رشته عبارتند از:

الف- برآوردن نیازهای عمومی آموزشی و پژوهشی برای فهم بهتر علم داروسازی و عوامل مرتبط با آن

ب- آشنایی با پژوهشهای علمی و عملی در حیطه علوم دارویی

ج- افزایش آگاهیها و مهارتها در خصوص:

1. شناخت کامل خصوصیات داروهای موجود در فارماکوپه دارویی کشور
2. توانایی اداره داروخانه های عمومی و تخصصی، راهنمایی بیماران و مشاوره پزشکان در تجویز و مصرف منطقی داروها در سطح اجتماع و بخشهای بالینی بیمارستانی
3. ساخت داروها و مواد آرایشی- بهداشتی در حد داروخانه
4. ساخت داروها و مواد آرایشی- بهداشتی در صنعت
5. کنترل کمی و کیفی داروها و مواد غذایی و آرایشی- بهداشتی
6. پیشگیری از سمیت و عوارض جانبی داروها و اطلاع رسانی دارویی
7. آشنایی با مراجع و رفرانسهای داروسازی و علوم دارویی
8. توان شناخت و برنامه ریزی برای حل مسایل مرتبط با دارو و سلامت در سطح ملی
9. آشنایی با فرهنگها و باورهای جوامع گوناگون
10. تعامل مناسب با امور پژوهشی و آموزشی محیط پیرامون خویش
11. تحکیم اخلاق حرفه ای

5)نقش دانش آموختگان در جامعه

نقش خدماتی- اجرایی

1. در داروخانه شهری به عنوان مسوول فنی، که بر حسن اجرای امور نسخه پیچی و راهنمایی متقاضیان خدمات دارویی نظارت دارد، خدمات ارائه نماید.
2. در داروخانه بیمارستانی به عنوان مسوول فنی، که بر حسن اجرای امور نسخه پیچی و تامین داروهای بخشهای مختلف بیمارستان و راهنمایی متقاضیان خدمات دارویی نظارت دارد، خدمات ارائه نمایند.

نقش خدماتی- مشاوره ای

1. در داروخانه شهری و بخشهای بیمارستانی، به عنوان مشاوران دارویی پزشکان، پرستاران و بیماران در انتخاب و مصرف صحیح داروها کمک نمایند.
2. با ارائه اطلاعات صحیح به پزشک و بیمار، موجب کاهش عوارض سمی و جانبی داروها گردد.
3. در ارائه مقرون به صرفه خدمات دارویی به بیماران کمک نماید.

نقش مدیریتی

1. در سازمانها و موسسات مرتبط با توزیع دارو به عنوان مدیر فعالیت نماید.
2. در کلیه امور مربوط به دارو، اعم از ارتباط با کارخانه های داروسازی یا دیگر مراکز تولید دارو، و شبکه های بهداشتی در سطح اجرایی و نظارتی ارائه خدمات نمایند.
3. در کارخانه های داروسازی بر ساخت و کنترل داروها به عنوان مسوول فنی نظارت نمایند.

نقش پژوهشی- آموزشی

1. با توجه به اهداف رشته، با مطالعه پیرامونی در خصوص الگوی مصرف داروها و نوع بیماریهای منطقه، به افزایش سطح آگاهی عمومی و بهینه سازی مصارف دارویی در آن منطقه مشخص، کمک نماید.
2. در بخشهای پژوهشی شامل مراکز تحقیقاتی و همچنین آزمایشگاههای تحقیق و توسعه کارخانه های داروسازی در راستای رفع نیازهای ملی- جهانی ارائه خدمات نماید.

مشخصات دوره:

       حداقل طول دوره دکتری داروسازی 5/5 سال می باشد و بیشینه آن 9 سال می‌باشد لازم به توضیح است که سنوات تحصیلی دانشجویان مشمول نظام وظیفه حداکثر 8 سال می‌باشد و کمیسیون موارد خاص دانشگاه می‌تواند 2 ترم به آن اضافه نماید. تعداد کل واحدهای درسی دوره 209 واحد در 2 مرحله می‌باشد که شامل موارد زیر می‌شود:

مرحله اول: دروس عمومی و اختصاصی علوم پایه
مرحله دوم: دروس اختصاصی داروسازی، کارآموزی در عرصه، پایان نامه دکترای عمومی

• واحدهای عمومی :                22      واحد
• واحدهای علوم پایه :              58     واحد
• واحدهای اختصاصی :           129     واحد

• کارآموزی مقدماتی هر واحد 51 ساعت
1. داروخانه شهری                     2 واحد معادل102ساعت
2. داروخانه بیمارستانی              2 واحد معادل102ساعت
3. کار آموزی  صنعت                   2 واحد معادل102ساعت

• کارآموزی در عرصه هر واحد51 ساعت
1. داروخانه شهری                       6 واحد معادل306 ساعت
2. بیمارستان یا صنعت                 6 واحد معادل306 ساعت

• پایان نامه‌ها
1. پایان نامه 1                             2 واحد
2. پایان نامه 2                             2 واحد
3. پایان نامه 3                             4 واحد

• در پایان مرحله اول، امتحان جامع علوم پایه برگزار می‌شود و قبولی درامتحان جامع شرط ورود به دوره‌های بعدی می‌باشد
• طول دوره پایان‌نامه 1 تا 2 سال است.
• دروس و واحدهایی که طبق بازنگری جدید در طول دوره دکترای عمومی داروسازی ارائه می‌شود در بخش بعدی این کتابچه آورده شده است.
• لازم به توضیح است که برنامه جدید آموزش داروسازی از سال 1385 به اجرا درآمده است و معرفی این برنامه در صفحات بعد می‌تواند مشمول تغییرات جزیی بر اساس مصوبات دبیرخانه شورای آموزش داروسازی و تخصصی و دبیرخانه شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی کشور باشد.

خلاصه‌ای از آئین‌نامه آموزشی

الف) ثبت نام :
      دانشجویان باید ابتدای هر نیمسال و در زمانی که دانشکده اعلام می‌کند، برای ادامه تحصیل وانتخاب واحد از طریق اینترنت اقدام نمایند. عدم ثبت نام بدون اطلاع و عذر موجه در یک نیمسال، به منزله انصراف از تحصیل است. در صورت تاخیر و داشتن عذر موجه، دانشجو حق انتخاب واحد و ادامه تحصیل در آن نیمسال را نداشته و آن نیمسال با صدور حکم مرخصی تحصیلی جزو مدت مجاز تحصیل وی محسوب می‌گردد.
      دانشجو باید عذر موجه خود را برای خودداری از نام نویسی، با دلایل مستند به صورت مکتوب در زمانی کمتر از یک ماه پس از آغاز نیمسال تحصیلی به آموزش دانشکده یا دانشگاه اطلاع دهد.

ب) انتخاب واحد و امتحان علوم پایه :
1. دانشجو در هر نیمسال تحصیلی در کلیه مراحل آموزش دکتری داروسازی مجاز است بین 12 تا 20 واحد درسی انتخاب نماید. در آخرین نیمسال تحصیلی در هریک از مراحل آموزشی، دانشجو از رعایت شرط حداقل 12 واحد معاف است.
2. دانشجویی که در یک نیمسال حداقل میانگین معدل 17 داشته باشد، در صورت امکان می‌تواند در نیمسال بعد تا 24 واحد انتخاب نماید.
3. در مواردیکه دانشجو حداکثر 24 واحد باقی مانده برای گذراندن هر یک از مراحل دوره را داشته باشد، در صورتی که درنیمسال پیش مشروط نشده ‌باشد، با تایید دانشکده می‌تواند تمامی واحدهای باقی مانده را در یک نیمسال انتخاب کند.
4. در دوره تابستانی دانشجو مجاز به انتخاب بیش از 6 واحد نمی باشد.
5. شرط شرکت در امتحان جامع علوم پایه، قبولی درکلیه دروس مرحله اول (درسهای علوم پایه و درسهای عمومی)‌ است. با این حال در شرایطی که دانشجو تنها یک درس عمومی باقیمانده داشته باشد،‌ می‌تواند در امتحان جامع علوم پایه شرکت کند و در صورت قبولی، درس باقیمانده را در دوره بعدی بگذراند.
6. دانشجویی که در نیمسال آخر علوم پایه کلیه درسهای باقیمانده را انتخاب نموده‌ ولی تا زمان معرفی جهت شرکت در آزمون جامع علوم پایه نمرات آنها به اداره آموزش دانشکده نرسیده ‌باشد، می‌تواند بصورت مشروط درامتحان جامع علوم پایه شرکت نمایند.
7. شرکت در امتحان جامع علوم پایه تا سه نوبت مجاز است. چنانچه دانشجو درامتحان مزبور نمره قبولی کسب نکند، از ادامه تحصیل در دوره دکتری داروسازی محروم می‌شود ومی‌باید برابر دستورالعمل مربوطه به رشته دیگری در مقطع کاردانی یا کارشناسی ( با توجه به میانگین نمره ) تغییر رشته دهد.
8.  غیبت غیر موجه درامتحان جامع علوم پایه به منزله یک نوبت شرکت در امتحان محسوب می‌شود.

ج) حضور و غیاب :
1. حضور دانشجو در تمامی جلسات مربوط به هر درس و دوره‌های کارآموزی و کارورزی الزامی است و عدم حضور دانشجو در هر یک از جلسات، غیبت محسوب می‌شود.
2. ساعات غیبت دانشجو در هر درس نباید از17/4 مجموع ساعات آن درس و ساعات غیبت دانشجو در دوره‌های کارآموزی و کارورزی نباید از10/1 ساعات آن واحد تجاوز کند.در غیر این صورت نمره دانشجو در آن درس صفر منظور خواهد‌شد.
3. در صورتیکه غیبت دانشجو در هر درس 17/4، و واحدهای کارورزی و کارآموزی بیش از 10/1 بوده و موجه تشخیص داده شود، آن درس حذف می‌گردد. در این حال رعایت حدنصاب 12 واحد الزامی نیست. در عین حال نیمسال مذکور به عنوان یک نیمسال کامل جزو سنوات تحصیل دانشجو محسوب می‌گردد.
* توجه: برابر مصوبات شورای آموزشی دانشکده، در مورد دروسی که بیش از یک مدرس دارند، غیبت غیر موجه یا موجه برای ساعات تدریس هر مدرسی جداگانه محاسبه می‌شود و در صورت غیبت بیش از 17/4 و یا 10/1 درساعات تدریس هر استاد، استاد مربوطه می‌تواند نمره صفر را برای آن بخش اختصاص دهد.
4. غیبت غیر موجه در امتحان هر درس به منزله گرفتن نمره صفر در آن درس، و غیبت موجه در امتحان هر درس باعث حذف آن درس خواهد شد.

د) حذف واضافه :
1. دانشجو می‌تواند در هر نیمسال تحصیلی تا دو هفته پس از شروع نیمسال حداکثر دو درس خود را حذف و یا برای دو درس دیگر ثبت نام کند، و یا دو درس انتخابی خود را با دو درس دیگر جابه‌جا نماید، مشروط بر اینکه تعداد واحدهای انتخابی وی از حدود مقرر تجاوز نکند. غیبت از کلاس در دو هفته اول هر درس به دلیل حذف و اضافه یا بهر دلیل دیگر مجاز نیست و در صورت پیش آمد، جزو غیبت دانشجو محسوب می‌شود.
2. دانشجو می‌تواند تا 5هفته به پایان نیمسال تحصیلی فقط یکی از درسهای نظری یا کارآموزی وکارورزی خود را با تایید گروه آموزشی مربوطه حذف کند، مشروط بر اینکه اولاً غیبت دانشجو در آن درس بیش از17/4 یا10/1 (در مورد دروس کارآموزی و کارورزی) مجموع ساعات نباشد و ثانیاً تعداد واحدهای باقیمانده وی از 12 واحد کمتر نشود.
3. حذف کلیه درسهای اخذ شده در یک نیمسال(حذف نیمسال) تنها در صورتی مجازاست که بنا به تشخیص شورای آموزشی دانشکده دانشجو قادر به ادامه تحصیل در آن نیمسال نباشد. در این صورت نیمسال مزبور جزو حداکثر مدت مجاز تحصیل وی محسوب می‌گردد.


ﻫ) ارزشیابی :
1. ارزیابی پیشرفت دانشجو در هر درس بر اساس میزان حضور وفعالیت در کلاس، انجام امور آموزشی و نتایج امتحانات میان نیمسالی و پایان نیمسالی صورت می‌گیرد و مدرس هر درس مرجع ارزیابی دانشجو در آن درس است.
2. حداقل نمره قبولی در درسهای نظری و عملی داروسازی 10 و حداقل میانگین درهر نیمسال ومیانگین کل 12 می‌باشد.
3. حداقل نمره قبولی واحدهای کاراموزی، کارورزی و پایان‌نامه (1و2و3) نمره 14 می‌باشد.
4. دانشجویی که در هریک از درسها حداقل نمره قبولی را کسب ننماید، در اولین فرصت ممکن ملزم به انتخاب مجدد آن درس است. با این حال نمرات کلیه دروس اعم از قبولی و مردودی در کارنامه دانشجو ثبت و در محاسبه میانگین منظور می‌شود.
5. نمرات هر قسمت از درسهای نظری و عملی( ناپیوسته)که دارای دو کد هستند مستقل می‌باشد. اما برای درسهای نظری عملی( پیوسته )که دارای یک کد هستند، یک نمره محاسبه می‌گردد.
6. در پایان هر نیمسال تحصیلی، میانگین نمرات دانشجو درآن نیمسال و میانگین کل نمرات او تا پایان آن نیمسال محاسبه و در پایان دوره تحصیلی نیز میانگین کل نمرات دانشجو محاسبه می‌گردد و در کارنامه وی ثبت می‌شود.
7. دوره تابستانی به عنوان سنوات مجاز تحصیلی محسوب نمی‌شود. از این رو نمرات این دوره‌ها تنها در محاسبه میانگین کل دانشجو محاسبه می‌گردد.
8. میانگین نمرات دانشجو در هیچ نیمسال تحصیلی نباید کمتر از 12 باشد. در غیر اینصورت نام‌نویسی دانشجو در نیمسال بعد به صورت مشروط خواهد‌بود. در مواردی که تعداد واحدهای ارائه شده توسط دانشکده کمتر از 12 واحد باشد، آن نیمسال جزو سنوات تحصیلی دانشجو محاسبه نخواهد شد، ولی در صورتیکه میانگین نمرات دانشجو کمتر از 12 باشد، به عنوان نیمسال مشروطی محاسبه خواهد شد.
9. دانشکده موضوع مشروط بودن نام نویسی دانشجو را هربارکتباً به وی و اولیاء او اطلاع داده و یک نسخه از آن را در پرونده دانشجو ضبط می‌کند. با این وصف، کوتاهی در اخطار به وی از طرف دانشکده یا دانشگاه ویا اظهار بی‌اطلاعی دانشجو از این امر مانع از اجرای مقررات نخواهد بود. دانشجویی که به صورت مشروط نام نویسی می‌کند، حق انتخاب بیش از 14 واحد درسی را در آن نیمسال ندارد.
10. دانشجویی که در کل دوره آموزش داروسازی برای 3نیمسال متوالی یا 4 نیمسال متناوب مشروط شود، از ادامه تحصیل محروم می‌شود. در این حال چنانچه میانگین کل واحدهایی که گذرانده است حداقل 10 باشد، می‌تواند برابر مقررات مربوطه به رشته دیگری از گروه پزشکی در مقاطع کاردانی یا کارشناسی (با توجه به میانگین معدل) تغییر رشته دهد.

و) مرخصی تحصیلی و انصراف از تحصیل :
1. دانشجو می‌تواند در طول مراحل آموزش داروسازی حداکثر دو نیسمال تحصیلی متوالی یا متناوب با احتساب در سنوات از مرخصی تحصیلی استفاده نماید.
2. تقاضای مرخصی تحصیلی باید به صورت کتبی با ذکر دلایل کافی حداقل دو هفته پیش از شروع نام نویسی هر نیمسال توسط دانشجو به اداره آموزش دانشکده تسلیم گردد.
3. ترک تحصیل بدون اجازه از دانشکده محل تحصیل، انصراف از تحصیل محسوب می‌شود و دانشجوی منصرف از تحصیل حق ادامه تحصیل را ندارد. در موارد استثنایی که دانشجو ترک تحصیل خود را موجه می‌داند، باید دلایل آنرا حداقل یک ماه پیش از پایان همان نیمسال به دانشگاه ارائه دهد. در صورت تایید موجه بودن ترک تحصیل توسط دانشگاه آن نیمسال جزو مرخصی تحصیلی دانشجو محسوب می‌شود.
4. دانشجو باید درخواست انصراف از تحصیل خود را شخصاً به آموزش دانشکده تسلیم نماید. در این صورت دانشجو مجاز است فقط برای یکبار در فاصله یک ماه از تاریخ درخواست، تقاضای خود را پس بگیرد. پس از انقضای این مهلت حکم انصراف از تحصیل وی صادر خواهد شد و دانشجو از آن پس حق ادامه تحصیل را ندارد.
5.  دانشجوی منصرف از تحصیل باید به کلیه تعهداتی که در دوران تحصیل سپرده است عمل نماید.
6. تحصیل مجدد دانشجوی منصرف از تحصیل منوط به شرکت و قبولی در آزمون سراسری بر اساس ضوابط مربوطه خواهد بود.

 گرایش های تخصصی رشته‌ داروسازی

      بر خلاف تصور عامه، داروسازی دارای گرایش‌های تخصصی متعددی می‌باشد که برگرفته از ماهیت چند بعدی این رشته و ارتباط تنگاتنگ آن با علوم پایه نظیر شیمی، فیزیک، زیست شناسی و علوم بالینی می‌باشد. دانشجویان علاقه‌مند می‌توانند پس از اتمام دوره عمومی، در یکی از این گرایش‌ها به ادامه تحصیل بپردازند.

1. شیمی دارویی (Pharmaceutical Chemistry) :
       این رشته تخصصی که در قالب دوره‌های آموزشی- پژوهشی منجر به مدرک Ph.D. در سطح دنیا ارائه می‌شود، از پایه‌ای‌ترین گرایش‌‌های تخصصی داروسازی محسوب می‌گردد. هدف اصلی در این دوره تربیت متخصصین با دانش قوی شیمی و به ویژه شیمی آلی می‌باشد، تا با آگاهی از ساختار شیمیایی ترکیبات دارویی و گروه‌های عاملی فعال موجود در ساختمان آنها و با کسب مهارت در زمینه تجزیه و تحلیل واکنش‌های شیمیایی ترکیبات و ارتباط نوع ساختار شیمیایی آنها با فعالیت‌های بیولوژیک بدن انسان، نسبت به طراحی، ترکیب، استخراج و شناسایی مواد موثره دارویی اقدام نمایند.
      دستیاران این رشته تخصصی در طول تحصیل از توانمندی‌های لازم برای کار با ابزارهای پیشرفته آزمایشگاهی و دستگاه‌های متعدد آنالیز داروها نیز برخوردار می‌شوند.

2. مفردات پزشکی (Pharmacognosy) : 
       این رشته تخصصی نیز در قالب دوره‌های آموزشی– پژوهشی منجر به مدرک Ph.D. در سطح دنیا ارائه می‌شود.
در این رشته تخصصی، هدف تربیت متخصصین آگاه به خواص مواد موثره دارویی با منشاء طبیعی به ویژه گیاهان دارویی می‌باشد. کسب دانش لازم در شناسایی گیاهان دارویی، اجزایی از آنها که دارای خاصیت دارویی می‌باشد، استخراج و شناسایی مواد موثره موجود در قسمت‌های مختلف گیاهان از جمله مهارت‌هایی است که فارغ‌التحصیلان این دوره تخصصی به کسب آن‌ها نایل می‌شوند. دستیاران این رشته تخصصی در طول تحصیل با گیاهان دارویی بومی (فلور گیاهی) کشورمان و شرایط اقلیمی خاص مورد نیاز برای رشد گونه‌های خاص آنها که دارای کیفیت مناسب از نظر ترکیب اجزا موثر دارویی می‌باشند نیز آشنا می‌شوند.

3. سم‌شناسی (Toxicology) : 
      این رشته تخصصی از جمله دوره‌های تخصصی منجر به مدرک Ph.D. می‌باشد که علاوه بر فارغ‌التحصیلان داروسازی،‌ فارغ ‌التحصیلان دوره‌های کارشناسی ارشد سم‌شناسی نیز می‌توانند در آن ادامه تحصیل دهند. دانشجویان در این دوره ضمن آشنایی با عناصر و ترکیبات سمی غیر دارویی که بشر امروزی در خطر بالقوه ویا بالفعل تماس با آنها قرار دارد، با مسمومیت‌های ناشی از ترکیبات دارویی نیز آشنا می‌گردند. علایم ناشی از تماس ترکیبات سمی و یا دوزهای بالای ترکیبات دارویی که می‌توانند توسط بیماران یا افراد غیر بیمار به عمد و یا سهواً مصرف شوند و روش‌های سم‌زدایی و درمان حمایتی یا علامتی این نوع مسمومیت‌ها از جمله دانش و مهارت‌هایی است که در این دوره تخصصی به دستیاران آموزش داده می‌شود.
      افزون بر این‌ها، دستیاران این دوره تخصصی با روش‌های رایج آزمایشات In vivo و In vitro جهت ارزیابی اثرات و عوارض سمی آنها در سطح سلولی و اندام‌ها، که از جمله مراحل بسیار مهم در مطالعات فارماکولوژیک پیش از ورود دارو به عرصه‌های کارآزمایی‌های بالینی(Clinical Trials) می‌باشند،‌ آشنا می‌شوند.

4. داروشناسی (Pharmacology) :
      این رشته تخصصی (Ph.D.) در ارتباط بسیار تنگاتنگ با رشته سم‌شناسی می‌باشد. با این تفاوت که تمرکز عمده آن بر روی بررسی اثرات و عوارض داروها بر اساس مطالعات In vitro و یا In vivo می‌باشد. دستیاران در طول این دوره تخصصی با جدیدترین روش‌های تعیین دوزهای موثر ترکیبات دارویی و مکانیسم اثر آنها و همچنین با روش‌های پیشرفته مدل‌سازی اثرات مورد انتظار داروها در حیوانات، و نیز سطح سلول‌ها و اندام‌های هدف آشنا می‌گردند. فارغ‌التحصیلان این رشته تخصصی از دانش بسیار بالایی در رابطه با داروها، مکانیسم اثر، عوارض و تداخلات احتمالی اثرات داروهای مختلف برخوردار می‌باشند.


5. فارماسیوتیکس (Pharmaceutics) : 
      در این رشته تخصصی (Ph.D.) که در کشور ما با عنوان رشته تخصصی"داروسازی" نیز شناخته می‌شود، هدف تبدیل مواد موثره دارویی به یک شکل دارویی مناسب و قابل مصرف توسط انسان می‌باشد، به گونه‌ای که پس از مصرف دارو توسط بیمار حداکثر مقدار ماده موثره دارویی بتواند در دسترس عضو یا اندام هدف قرار گیرد. آشنایی با روش‌های ارزیابی کیفیت فرمولاسیون‌های دارویی، سامانه‌های نوین و پیشرفته دارورسانی، شرایط مناسب نگهداری و بسته‌بندی‌های دارویی و نیز توجه به مدل‌های ارزیابی ویژگی‌های فارماکوکینتیکی داروها در بدن انسان از جمله مهارت‌هایی است که دستیاران این دوره تخصصی به کسب آنها نایل گردیده و می‌توانند نقش پویایی در ارتقا کیفی صنعت دارویی کشور ایفا نمایند.

6. داروسازی بالینی (Clinical Pharmacy) : 
      این رشته تخصصی یکی از رشته‌های نوپا در کشور ما می‌باشد که با توجه به ماهیت بالینی این گرایش، دوره آموزش آن به صورت دوره‌تخصصی بالینی مشابه دستیاران تخصصی رشته پزشکی طراحی گردیده است. البته بر خلاف دوره‌های دستیاری پزشکی، دستیاران داروسازی بالینی می‌بایست یک سری دروس مرتبط با پزشکی نظیر فیزیوپاتولوژی، فارماکواپیدمیولوژی، سم‌شناسی بالینی، فارماکوکینتیک بالینی و... را در قالب یک دوره 5/1 تا 2 ساله پیش از حضور در بخش‌های بالینی مراکز بیمارستانی بگذرانند. هدف این دوره‌تخصصی تربیت متخصصین‌ مسلح به اطلاعات کاربردی داروها که مهارت لازم برای ارائه خدمات و مراقبت‌های دارویی (Pharmaceutical care) در مراکز بیمارستانی و بخش‌های بالینی را دارا هستند، می‌باشد. فارغ‌التحصیلان این دوره مشاورانی مطمئن برای پزشکان و اعضای تیم درمان و نیز بیماران می‌باشند.
      دستیاران این دوره تخصصی مهارت‌های لازم برای برقراری ارتباط موثر با بیمار و تیم درمان، پایش اثرات و عوارض داروها در بیماران، شناخت تداخلات رایج و مهم دارویی شامل تداخلات دارو – دارو، دارو – غذا و دارو– بیماری، راه‌های پیشگیری یا کنترل آنها و همچنین روش‌های تنظیم دوزهای مناسب دارویی را در طول دوره تحصیل خود کسب می‌نمایند.

7. بیوتکنولوژی دارویی (Pharmaceutical Biotechnology) : 
        این رشته تخصصی (Ph.D.) نیز از جمله دوره‌های تخصصی نوپا در کشور ما می‌باشد. اگر چه موضوعات مورد توجه در این دوره تخصصی قبلاً در بطن سایر گرایش‌های تخصصی داروسازی مورد عنایت بوده است، ولی با توجه به پیشرفت سریع آن به ویژه در دهه 1980 و 1990 میلادی، امروزه به عنوان یکی از برجسته‌ترین رشته‌های تخصصی داروسازی که نیازمند فن‌آوری پیچیده و پیشرفته‌ای می‌باشد، مطرح است. در این دوره تخصصی هدف کسب دانش و مهارت لازم برای بهره‌برداری از علوم سلولی- مولکولی، میکروبیولوژی و ژنتیک جهت ساخت و تولید انبوه مواد موثره دارویی می‌باشد. بهره‌برداری از میکروارگانیسم‌هایی نظیر باکتری‌ها و قارچ‌ها به عنوان کارخانجات طبیعی تولیدداروها و یا به کارگیری میکروارگانیسم‌ها در مهار و کنترل بیماری‌ها از جمله مباحث مورد توجه در این رشته تخصصی می‌باشند.

8. داروسازی هسته‌ای یا رادیوفارماسی (Nuclear Pharmacy) : 
      این دوره تخصصی (Ph.D.) در حال حاضر توسط دانشکده داروسازی تهران و با همکاری سازمان انرژی اتمی و اخیراً توسط دانشکده داروسازی ساری، برگزار می‌شود. در طی این دوره دستیاران با رادیوداروها، روش‌های شناسایی (Detect) و سنجش آنها، روش تولید رادیوداروها (Labling) و کاربرد رادیوداروها در تشخیص، درمان و یا پیشگیری از بیماری‌ها آشنا شده و مهارت‌های مرتبط با به کارگیری و کار با آنها را کسب می‌نمایند. به لحاظ ماهیت خاص این دوره‌ تخصصی،‌ دانشجویان با تکنولوژی‌های پیشرفته مربوط به بکارگیری و تماس با رادیوایزوتوپ‌ها آشنا می‌شوند.

9. اقتصاد و مدیریت دارو (Pharmaceutical Administration and Pharmacoeconomics) : 
      این دوره تخصصی (Ph.D.) که با همت اساتید دانشکده داروسازی شهید بهشتی راه‌اندازی گردید، در حال حاضر تنها توسط این دانشکده و دانشکده داروسازی تهران ارائه می‌شود. رسالت این رشته، تربیت متخصصین کارآمد با توانمندی‌های مدیریتی در شناسایی و حل مشکلات نظام دارویی کشور و ارتقاء سطح ارائه خدمات نظام سلامت با مدیریت صحیح منابع مالی در دسترس می‌باشد. در طی این دوره، دانشجو با مباحث مختلف مربوط به اقتصاد داروئی و مدیریت مالی و سایر مباحث مرتبط با رشته آشنا خواهد شد.

 
• علاوه بر تخصص‌های فوق‌الذکر که در کشور ما دایر می‌باشند، با توجه به پیشرفت شگرفی که علم داروسازی در سطح جهان با آن روبروست، گرایش‌های تخصصی جدیدتری نیز راه‌اندازی و در حال اجرا می‌باشند که از جمله آنها می‌توان به فارماکواپیدمیولوژی، فارماکوژنتیک، ایمونوفارماکولوژی و مدیریت دارویی ( Pharmaceutical management) اشاره کرد.

• آزمون دوره‌های پذیرش دستیار رشته‌های مختلف داروسازی معمولاً در تیرماه هر سال برگزار گشته و قبول شدگان از مهرماه همان سال دوره‌خود را شروع می‌نمایند. (تا پیش از سال 1385 این آزمون در اسفندماه برگزار می‌شد). شرایط عمومی و اختصاصی شرکت در این آزمون‌ها نیز همه ساله چند ماه پیش از برگزاری آزمون از طریق دبیرخانه شورای آموزش داروسازی و تخصصی اعلام می‌گردد.

• آزمون دستیاری از دو بخش امتحان کتبی و مصاحبه تشکیل می‌شود که به ترتیب 80% و 20% امتیاز آزمون از این دو بخش کسب می‌گردد. در بخش مصاحبه به معدل دوره‌ عمومی، تناسب پایان‌نامه دوره عمومی با دوره تخصصی انتخاب شده، تعداد مقالات یا احتمالاً مشارکت در تألیف و ترجمه کتب، سطح زبان انگلیسی (و یا آشنایی با سایر زبان‌های رایج بین‌المللی)، فعالیت‌های فوق برنامه در طول دوران دانشجویی یا سایر خصوصیات برجسته فردی و نیز میزان علاقه و انگیزه داوطلب برای ادامه تحصیل توجه می‌شود.

1. نانوفناوری دارویی (Pharmaceutical Nanotechnology) : 
      این رشته (Ph.D.) نیز که به تازگی در کشور راه‌اندازی شده است، با هدف تربیت متخصصین کارآمد در عرصه نانوفناوری دارویی در راستای خودکفایی کشور در تولید محصولات نانوزیست فناوری و اشتغال آنها در مراکز علمی و دانشگاهی کشور، مراکز تحقیقاتی پزشکی – دارویی و صنایع داروئی طراحی شده است. در طول این دوره دانشجو با مباحث گوناگونی نظیر بیولوژی سلولی مولکولی پیشرفته، نانوبیو مواد، کشت سلول و بافت، Nanomedicine، فارماکوکینتیک پیشرفته، ژن

2. کنترل دارو (Control of Pharmaceuticals) : 
      این رشته (Ph.D.) که به تازگی در کشور راه‌اندازی شده است، با هدف تربیت متخصصین کارامد در زمینه کنترل کیفیت انواع مواد اولیه و فرآورده‌های دارویی و همچنین بهداشتی – آرایشی، جهت ارائه خدمت در صنایع داروسازی و بهداشتی – آرایشی، آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت فرآورده‌های دارویی سراسر کشور و همچنین مراکز تحقیقاتی کشور، طراحی شده است. در طی این دوره مباحث گوناگونی شامل کنترل میکروبی داروها، کنترل کیفیت زیست داروها، ایمنی دارو، کنترل فیزیکوشیمیایی پیشرفته مواد و فرآورده‌های دارویی، طراحی و معتبرسازی روش‌ها و تجهیزات آنالیز، کینتیک شیمیایی و پایداری مواد و فراورده‌های دارویی و همچنین کنترل و تضمین کیفیت مواد و فرآورده‌های دارویی به دانشجویان آموزش داده می‌شود.

فلوشیب  Fellowship  یا  Post Doctoral  در تخصص‌های داروسازی
      فلوشیب معادل دوره‌های کسب مهارت‌های فوق تخصصی در رشته‌های بالینی پزشکی می‌باشد. در حال حاضر دوره‌هایی تحت عنوان فلوشیب برای متخصصین داروسازی وجود ندارد (به استثناء متخصصین داروسازی بالینی که برای آنها این دوره‌های فوق تخصصی به منظور کسب مهارت و تجربه در یک زمینه خاص در کشور آمریکا تعریف شده است). می‌توان گفت معادل دوره فلوشیپ در رشتة داروسازی، دوره‌های Post Doc. یا فوق دکترا می‌باشد. به این ترتیب که پس از اخذ Ph.D.، علاقمندان می‌توانند تجارب و مهارت‌های بیشتری را در یک زمینه خاص به دست آورند. طول این دوره‌ها معمولاً بین 1 تا 2 سال می‌باشد که به هیچ مدرک دانشگاهی خاصی منجر نمی‌شوند، بلکه صرفاً تجارب شخصی را در یک زمینه خاص ارتقا می‌دهند. طی این دوره‌ها، امتیاز ویژه‌ای به هنگام درخواست پست‌ها یا مشاغل دانشگاهی یا غیر دانشگاهی مرتبط در کشورهای پیشرفته دارا می‌باشد.

آزمون بورد
      مفهوم آزمون بورد در رشته‌های تخصصی بالینی پزشکی متفاوت از داروسازی است. در رشته‌های تخصصی بالینی پزشکی، گذراندن موفقیت آمیز این آزمون جهت عضویت هیأت علمی الزامی است و افرادی که در این آزمون پذیرفته نشوند، در صورتی که آزمون‌های ارتقا سالیانه را با موفقیت گذرانده باشند، می‌توانند به عنوان متخصص به امور پزشکی بپردازند (ولی نمی‌توانند هیأت علمی شوند). در دوره‌های دستیاری داروسازی، امتحان بورد امتحانی است که پس از طی بخش آموزشی دوره‌های. Ph.D (که عموماً 3 ترم به طول می‌انجامد) و پیش از شروع بخش پژوهشی دوره Ph.D. (یعنی شروع پایان‌نامه. Ph.D) برگزار می‌گردد و دانشجویانی که موفق به گذراندن این امتحان نشوند، اجازه ‌شروع بخش پژوهشی را نخواهند داشت. مردودین تنها یک بار دیگر فرصت شرکت در این امتحان را که حداکثر 6 ماه پس از امتحان اول برگزار می‌شود، دارا هستند و در صورت مردود شدن در امتحان دوم از ادامه تحصیل باز خواهند ماند.
• حداقل نمره قبولی در آزمون بورد دستیاران داروسازی 15(75%) می‌باشد.

درجات هیأت علمی
مربی:  منظور عضو هیأت علمی با مدرک دکترای عمومی یا فوق لیسانس می‌باشد.
استادیار: عبارتست از عضو هیأت علمی دارای مدرک تخصصی یا Ph.D.. اخیراً بر اساس برخی ضوابط، مربیانی که دارای سوابق درخشان آموزشی و پژوهشی می‌باشند، امکان ارتقا به مرتبه استادیاری را دارند.
دانشیار: استادیارانی که حداقل امتیازات و تجارب لازم آموزشی، پژوهشی و اجرایی را کسب نمایند، ‌می‌توانند حداقل 4 سال پس از ارتقا به مرتبه استادیاری، نسبت به اخذ مرتبه دانشیاری اقدام نمایند.
استاد: دانشیارانی که سوابق و امتیازات آموزشی- پژوهشی و اجرایی لازم را کسب می‌نمایند، می‌توانند حداقل 4 سال پس از ارتقا به مرتبه دانشیاری نسبت به اخذ مرتبه استادی اقدام نمایند.